به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان –24 بهمن 1400
دزدی نگهبان
ویرِتا تا بُزگَل بُو ،
سگ که یَه لِنگ پاوزارُمِ گِری به گَم
وُ فِرتِکِست .
نَم کُیِه رَه .
آلبَراس که وا حَواسِس به چیامون بُو
اما خُس هَی چیانِ اِبَرِ .
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – 16 مرداد 1400
ویر
یکی از واژه های فرهنگ زبان بختیاری
«ویر» به معنی «یاد» است مانند :
«ویرم ره» یعنی «یادم رفت» .
این واژه در متون باستانی ایرانیان بکار رفته
که نشان دهنده اصالت زبان بختیاری است .
در کتاب شاهنامه فردوسی و نوشته های ناصر خسرو و سنایی غزنوی
این واژه بکار رفته است . مثلاً در کتاب شاهنامه آمده که :
أیا مرد فرزانه و تیز ویر
ز شاهوی پیر این سخن یاد گیر
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – 18 تیر 1400
معنی سایرین
این نوشته را در وبلاگی خواندم
و برای شادی شما با اندکی تغییر منتشر میشود .
"معلم از لره پرسید :
به چه کسانی می گویند «سایرین» ؟
لره : به کسانی که مِنِه سایه اِرینِن اِگُن «سایرین» .
معلم با ای جواب ، ناها وا گریوه !"
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – 25 خرداد 1400
پری زَیدِه
پَری زَیدِه گوش بِگِر سیچِه نیاهی
مَر که مُ چه بِت گُدُم که هَی گُرُوسی
تو هَی فیت فیت اِکُنی رِوی زِ ایچو
حالا که اِخُی رِوی سیچِه گُرُوسی
مُ خُ نَونُم تو چِتِه دست زِ کارات نیوِرداری
تا یَچی اِگُم فیچ اِبُوی هَی اِگُرُوسی
تو رِوی یا نَرِوی حرفامُ زَنُم بِت
حالا تو هیچی نیگُی یا اِگُرُوسی
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – 13 خرداد 1400
شعر خوانی موقع مشک زنی در عشایر بختیاری
عشایر بختیاری هم چون سایر عشایر برای برخی کارها اشعاری دارند که دارای معانی گسترده است . نمونه ای از اشعار که در موقع مشک زنی برای تهیه دوغ خوانده می شود :
دُوومه زَنُم درِ حَوش
بَرُم دُمِس یَه جفت کَوش
دُوومه زَنُم درِ تُوو
بَرُم دُومِس یَه جفت گُوو
دُوو ای دُوو
هر چه گُومِت بِگُ خُوو
هم چَن سَرُم هم چَن پَلُم
بوفته به مَشک دلبرُم
دوومه زنم درِ مال
بَرُم دُمِس یَه دسمال
به نام خدا - بهروز فرهادیان – 17 اردیبهشت 1400
چُنُتَر
«بِریزِنِه» نَها مِنِه دُهون
وُ گُد :
اَر تَری یا نَتَری رَو چُنُتَر
هر که رَه چُنُتَر ایچُ نی
هر که ایچُ نی حتمن اُچُنِه
هر که اُچُنِه پَه ایچُ نی
حالا هَی بُگُین چینُ وُ چُنُ
چه فرق اِکُنِه ؟
ایسا چه دُونین ، هم ای چینُ وُ چُنُ
دشمنه کشته ، مَر مُ وا همه چینِه گُم ؟
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – 10 آذر 1399
اصطلاحات محلی لری بختیاری
چَو گُون = باران شدید
لِف = باد و باران تند
تُویس تُویس = بارش کم کم باران یا بارش بسیار کم
کُو لَو = آب باران وقتی چون رود جاری می شود
بنام خدا - بهروز فرهادیان- 18 مهر 1398
دالُو
هَی دالُو دالُو دالُو
تو هم کِردیس وا آهو
لیز نیگِرِت یَه جا خو
وا بِت بوگون وِری ز ایچو
اَنده اِروم زِ اوچو
اَنکه راحت نیدُم مو ایچو
په لیز بِگِر ای دالو
کس نیاهِه به ایچو
په سی چه هَی اِیاهی
پیاتِه کِردی لیوِه
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – 1399/6/20
چُمتِر
چوبی که به دو سر طناب آویزان از وسط ملار بسته شده و مشک را برای تهیه دوغ به آن می بندند ، عشایر بختیاری به آن "چُمتِر" می گویند .
به نام خدا - بهروز فرهادیان - 2 دی 1399
خَوپِلا
دوش باز هم یَه عده وَین درِ حونِه
هیچی هم خو نیگُدِن هی اِگَشتِن دینه بُهونِه
مو گُدُم هَی هالو ایسا چِتونِه
په یَه چی بِگوین آلبُردِه یَل
یَکیسون گُد همه چی اَرزون وابیدِه
ایما خویم ریم برنج و گوشتُ یَه چی دیه بِستونیمُ
مُفتی بِدیم به مردم
اُوَیدیم دینِه تو وُ ریم تَیِه مردم
مَم گُدوم خو کِردین اِیام واباتوُن
داشتُم هَی اِگُدُم
که کُرُم لحافِه زِ ریم وِرداشتُ گُد
بَوِه پَه چِتِه هَی خَوپِلا اِکُنی ؟
به نام خدا - بهروز فرهادیان – 28 اردیبهشت 1399
شیر
اَر راست اِگُوی رَو گایَلِ بِدوش
مُ که شیر نَخَردُمِه نه اَمرُو نه دُوش
مُ خُ دُونُم تو هَی کار نیکُنی
اما هَی وِرتیزگِنی و بَنگ اِکُنی جُورِ دُوش
نُونِ حُشک تا کَی وا خُوریم مِنه حُونِه
تا گُسنِه نَمَنیم هَمِمون جُورِ دُوش
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – ۱۵ آبان ۱۳۹۹
زُووالِه
اَر تَري اَر نَتَري بيَوْ ريم زُووالِه
تو خُ كارِت هَمْيونِه كه اَو ريزي به چاله
هَي هالُو چالِنِه وِل كُن دَنْگ اِدِراري
وا ايما بِيَو ، خُيْم ريم زُووالِه
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – ۱۸ آبان ۱۳۹۹
بِت گُدُم
زِ هَمِ اول بِت گُدُم كه
اَر وِريستي مُ هَم اِوِريستُم
اَر نِشيني مُ هم اِشينُم
اَر خُوْسيدي مُ هم اِخَوْسُم
اَر رَدي خُ رَو به دَرَك
به جَهَندُم كه خُي ري
چِزْت اِخُم !
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان - ۱۵ تیر ۱۳۹۹
دا تو بيلُم
مُ وا رُم همچو كه دلُم اِخُ حالا ايسا هر چه اِخُين فِرگ بِكُنين ، چِزتون اِخُم . يَه جا واستادِن خُ دردي دوا نيكُنِه . وا يَ تَكُنِ به خُمُون ديم .
وا چيامِ جمع كُنُم .
هَي دا تو يَه دَم بيل . بيل چيامِ وِردارُم تا زير دست و پا نَبُون .
چُنتَر چِنِه ؟ زِ حونِه وا زَنُم بِدَر .
تو يَدَم بيل .
هَي دا سيچه چينُ كُني مَر كُيِه خُم رُم خواستُم چيامِ وِردارُم كه پا سَرِسُون نَنين . اَر دونِستُم چينُ كُني هيچي نيگُدُم .
هَي دا خُم رُم مِنِ حياط يَخُ اَو بِدُم به گُلا !!
به نام خدا - بهروز فرهادیان – ۶ مهر ۱۳۹۹
خط
تو چُنُ خطِت خوُوِه چي كَوگ تاراز
هي زُنو بَنگ اِزَنِه وا يَه دل واز
ايسا هم بياين وا دياري تا بِوينين
چه كُنه با دل خَش اي كَوگ تاراز
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – ۲۶-۶-۱۳۹۹ bfarhadian99@gmail.com
چَپَت
وسيله اي مانند كارد است
كه هنگام بافتن وِريس يا طناب در عشایر بختیاری
با آن محكم به نخ ها مي كوبند
تا خوب بهم وصل شوند .
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – 1399/6/26
چُمتِر
عشایر بختیاری
به چوبي كه دو گوشه مشك را به آن مي بندد
و به "ملار" (سه چوب بلند كه به شكل مثلث به هم وصل شده اند)
وصل است "چُمتِر"
مي گويند .
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان - 3 آبان 1398
چُلمِه
در قدیم ، در عشایر بختیاری
اگر کسی مریض می شد ،
به نیت شفا یافتن
با تعدادی سنگ (معمولاً هفت سنگ کوچک و ریز)
از سر تا پا به بدن مریض می مالیدند
و به اصطلاح او را
چُلمِه cholmeh می کردند .
به نام خدا - 7 شهریور 1399
دُنگِ مَده
تو که از گُل بهتری نیلی که مو حرف بزنُم
هَی اِگوی دُنگِ مده مُ اِخُم حرف بزنُم
یُ خو کاره امروزِت نی تو هَمِس هَمیُنه گُی
مُ هم هَی وا گوش بِدُمُ نَتَرُم حرف بزنُم
اَنکه وَیدُم باله رَه که رُم مالِ خُمُون
تو اُویدی به دینُم تا که مُ حرف نزنُم
مِنِه حرفات هَی اِگُی مو که هیچ حرف نیزَنُم
په ای همه وِر اِزَنی خُ نیلی حرف بزنُم
حالا که چینُ وابی هر چه اِخُی به زوُن بیار
مُ هم هَی جورِ دوشُ پَرید هیچ نَتَرُم حرف بزنُم
به نام خدا - بهروز فرهادیان – 25 تیر 1399 farhadian827@gmail.com
دالُو بچه بَر
مشغول جارو کردن بود ، خیس عرق شده بود و در اندیشه آرامش و راحتی فرزندانش با عشق و علاقه مشغول می شد . خوشحال بود که اطاق تمیز شده و بچه ها که از خواب بیدار شدند اتاق را تمیز می بینند . شستشوی لباسها و درست کردن غذا هم در برنامه اش بود .
بچه ها از خواب بیدار شدند و مادر را صدا کردند . با شنیدن صدای بچه ها گویی خستگی از تن مادر بیرون رفت . خندید و به سراغ بچه ها رفت . طبق معمول بعد از سیر شدن ، مشغول بازی شدند . با اسباب بازی ها بازی می کردند و در اطاق های می دویدند . مادر که تازه جارو کرده بود بری ترساندن بچه ها که کثیف کاری نکنند گفت : "بَچَل لیز بِگِرین اَندِه دالُو بچه بَر اِیا اِبَرِتُون" !
به نام خدا - 22 تیر 1399 fbehrooz379@gmail.com
الرد
سالها بود که می خواستم به موطنم بروم اما فرصت نشد تا اینکه در اولین فرصت راهی شدم . به پشت سد شهید عباسپور رسیدیم و سوار قایق شدیم . صدای موتور قایق همراه صدای آب که بدنه قایق را نوازش می داد لذتبخش بود .
به آرامی از قایق پیاده شدیم . از اینجا کوه پیمایی "جینایی" آغاز می شد ، حدود سه ساعتی از کوه بالا رفتیم تا به منطقۀ صاف الرد رسیدیم . حدود یک ساعت که رفتیم محل روستا را می دیدیم . بالاخره رسیدیم و پس از مراسم خوش آمد گویی ، عمو ما را به زیر بُهُون (چادر سیاه) که خانۀ روستایی است ، هدایت کرد .
به محل تولدم که رسیدم یاد دوران گذشته چشمهایم را پر از اشک کرد . زمین و خانۀ پدری ام اینجا بود . از زیر بُهُون کوه های بلند اطراف را نگاه می کردیم و لذت می بردیم . پس از انجام کارهای روزانه عصر شد . صدای گله بزها که پدرم زحمات زیادی برایشان کشیده بود آرامشی لذتبخش را داشت .
پدرم برای زندگی بهتر فرزندانش ، زمین و اموالش را رها کرد و به شهر آمد . به شهر آمدیم اما بخشی از زندگی در الرد ماند .
به نام خدا - بهروز فرهادیان – 9 خرداد 1399 farhadian827@gmail.com
طایفه شهنی
طایفه شهنی از ایل بزرگ بختیاری قبلاَ چهارده تیره بود که با افزایش جمعیت تیره های نصیر و گُمار جدا شدند .
دوازده تیره شهنی :
1- بلیل
2- تاجدیوند
3- ارزانی وند
4- بهادروند
5- شاهسوند
6- چرم
7- خواجه
8- باروند
9- شیخ
10- شیخوند
11- قنبروند
12- کاشانی
به نام خدا - بهروز فرهادیان – 31 اردیبهشت 1399 farhadian827@gmail.com
2016061120160611150714.jpg)
درخت میلَو
در عشایر بختیاری
درختی را "میلَو" می گویند .
نام فارسی آن چیست ؟
از منابع مختلف جویا شدم
اما تا کنون نتیجه نداده است .
بنام خدا - بهروز فرهادیان– 28 اردیبهشت 1399 farhadian827@gmail.com
دُو
اَر تَری اَر نَتَری تو رَو زُووالِه تو که ری نیکُنی به یَه پیالِه تو نَونی سیچِه جا نیگِرُم مو آخه دُو به اُو خُووی این مِنه پیاله اِشکَمُو نیدُم ولی تا اسمِ دُونِه تو اِیاری اِشکَمُم تَش اِگِرِه سی هم پیاله |
به نام خدا - بهروز فرهادیان – 4 فروردین 1399 farhadian827@gmail.com
کُچُنُ
مُ خو بِت گُدُم تو وا لیز بِگِری
باز رَدی کُچُنُ
تو که هیچ گوش نیگِری
رَدی کُچُنُ
اَر همه بَنگ بِکُنِن
تو هم جوابِسونِ هیچ ندِه
تُندِ یکی گو :
"سیچِه جوابِسونِ نَده"
بِس گُ : پَ تو خُی ری کُچُنُ ؟
هر چه اِگُم کارِ چَواسِه اِکُنِه
پَه وا یَچی بُگُم که وختی چَواسِس اِکُنِه
یَه چی خُووِه دِرا
پَه ای گَوُویَل دَدُویَل
وا هر که جُورِ خُس حرف بِزنین
به نام خدا - بهروز فرهادیان – 6 اسفند 1398 farhadian827@gmail.com
کُر وُ بَوُو
یَه روز یَه پیا سُوار قاطر آبی .
کُرِس گو :
بَوَه کویِه ری ؟
بَوُوس گُ : خوم روم مالِه دُوُونی .
کُر که گُ : پَه ایمانِه وِل اِکُنی ؟
_ نه ، خوم یَه زینه خُو یارُوم مِنِ حونِه که کار کُنه !
_ پَه دام کم کار اِکُنِه ؟
_ نه ، ولی خُووه اَر هو هم بیا .
کُرِس گُ :
_ سی کی خُووِه ؟
_ اَر هو بیا کارا سِوِک اِبَون .
_نه بَوَه ، جَر اِیُفتِه بینِه دام و هو که اِیاری .
_نیلوم چینو وابُو .
_ دست تو وو مو نی .
_ په دست کیه ؟
کُر که گُ :
_ زِ هِمولا داره جنگ اِیُفتِه اَر دام فَهمی خو یَه جَهَندُم راست اِبو .
بَوُوس رَه مِنِه فِرگ . هی سَرِنِه ای وَر او وَر دِر اِدا .
یَه دَم اِوِرستا سَرِه پا وو دِر اِخَرد وو اِنِشَست .
جِغِلِه هم هَی ویرِس وا بَوُوس بی .
یِه نیم ساعت هِمطوری بیدِن که بوُوس گَد :
_ یِه چینِه وا گُم ، مو داشتم یه رَه لیش اِرَدَوم که کَروم رَسی به دادم .
جِغِلِه که مَنی اِخواست بِگِریوِه گُد :
_نه بِوُو تو خوت خُو رَه اِری .
بَوُوس یَه کم لَوانِه واز کرد وُ به کُرِس گُد :
_ مو خوم یَچی گُم . مو زینه نیستونوم وو هر چه گُدُم
خواستم بِنِیَرُم تو چه اِگوی .
آخه اِی روزا یَه خورده زِ جوونا اِگوی زِندِاِی حونِنِ وِل کِردِنه .
یادِت بو که هیچی جا زِندِایتِه نَوا گِرِه .
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان – 1398/11/18 bfarhadian96@mihanmail.ir
جهان واژگون
جالب است همه چیز واژگون شده آدمها بر عکس راه می روند و سقف خانه ها در هوا آویزان است اما فرو نمی ریزند . پس قانون جاذبه چرا عمل نمی کند ؟ یعنی آنچه سالها در دبیرستان خوانده ایم ، غیر واقعی بود ؟ این که نمی شود .
نیاز به تحقیق و بررسی جدی است . نمیتوان به سادگی قوانین علمی را نادیده گرفت و . . .
ناگهان صدای بلند پدرش را شنید که به تندی گفت :
- جِغِلِه چَن تَری سَر قُمبَلی بازی کُنی ؟!
بنام خدا - بهروز فرهادیان - 26 دی 1398 bfarhadian96@mihanmail.ir
طرح نو
دستانم سرد و برفی
پاهایم گرم و آتشین
در اندیشۀ یک طرح نو
طرحی از جنس خیال
بگذرم از خوشی های زود گذر
که منحرف می کنند آدمی را
هالو چه اِگوی
تو خو مَنی سر حال نیدی
اَنکه شعر اِگوی
مَر اِبو دستا رِچ بزنن
وو پاها تَش تَشی آبُون
وِری زِ ایچو
وِری زِ ایچو
بنام خدا - بهروز فرهادیان -bfarhadian827@gmail.com - فروردین 1397
خُرُپُف
هَر کِنِ ابینی یَ عادَتِ دارِ . یَ مُست خَیلی شادِن یَ مُست تُندِ عصبانی اِبُون یَ پاره ای هم هَی دَنگ اِدِرارِن . کار به اینُو نی . اُنُ کِ سی خَوسیدن یَ جُوری اِخوسِن که هَی خروپُف اِکُنِن ، اینُ دَردِسَرِن .
هر که تَی اینُو اِخَوسِ وا تا صُ بیار بِمَنِ . صُ کِ هُمه بیار اِبُون یُو نَونِ چه وا بقیه کِردِ فقط دُونِ بِگُ سیچِ ایسا نَخَوسیدین . خُس خُ نَونِ چِ کِردِ .
یِ چی اِگم اما بِ دِل نَگِرین . وا زِ اینُ عصبانی نَآبُوین آخه دَستِ خُسُون نی . زِ دَستی خُ ای کارِ نیکُنِن تازه خُسُون هم زِ ای کار ناراحتِن .
شاید هَمِنُ کِ عَیو اِکنِن خُسُون یَ عَیوِ دییِ دارِن . آدیمگَل هر کِسُون یَ عَیوی دارِن وُ نَوا عَیوِ بَقییِنِ گَپ کُنِن وُ هَی بِ زُون بیارِن .
هَر وقت دونِستیم وُ چُنُ کار کِردیم یِ کمی ز کارا لیشِمُون کم اِبُو وُ خُوتَر اِبُویم اما اِبُو چینُو کنیم ؟!
به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان - 1 آبان 1398 bfarhadian96@mihanmail.ir
حَرکِه
عشایر بختیاری
به میخ یا چوبی می گویند
که در زمین کوبیده می شود
و گوشه های چادر یا بُهُون را
به آن گره می زنند .
